شهر تفت
جمعه ۲۳ بهمن ۱۳۹۴
0 نظر
40 بازدید

جايگاه شهر تفت در تقسيمات كشوري:

 از سال 1355 كه شهرستان يزد با مركزيت شهريزد به استان تبديل شد و در تقسيمات كشوري از استان اصفهان جدا شد، شهر تفت در زمرة يكي از 9 نقطة شهري استان يزد قرار گرفت، كه‌اين 9 نقطه در حوزة چهار شهرستان يزد، تفت، اردكان و بافق قرار گرفتند. تفت يكي از دو بخش شهرستان تفت مي‌باشد. بخش مركزي و بخش نير، كه تفت در محدودة بخش مركزي‌اين شهرستان واقع شده است و از لحاظ بعد مسافت در 20 كيلومتري شهر يزد، مركز استان يزد قرار دارد. البته لازم به ذكر است كه در سال 1345 كه يزد به عنوان شهرستان بخشي از استان اصفهان قلم داد مي‌شد، شهر تفت يكي از چند شهر مهم شهرستان يزد به شمار مي‌آمد. امروزه شهر تفت يكي از 19 شهر واقع در استان يزد مي‌باشد. موقعيت خاص‌اين منطقه‌ايجاب مي‌كرد كه نسبت به عمران و آبادي‌اين منطقه اقداماتي ثمر بخشي صورت گيرد، لذا از زمانهاي قديم تصميم گرفته شد كه از طريق شهرداري نسبت به تأمين رفاه ساكنان محل اقدام شود. بنابراين وزارت كشور بنا به تقاضاي اهالي محل و پيشنهاد بخشداري تفت در سال 1330  با تأسيس شهرداري تفت موافقت كرد و دستور انتخاب مذكور در سال 1331 انجام گرفت. ولي‌اين سازمان، پس از مدت كوتاهي تعطيل شد و نهايتاً فعاليت خود را از سال 1340 دوباره از سرگرفت.

 

بستر طبيعي:

 

الف) موقعيت جغرافيايي تفت:

در واقع از عرض شمالي َ45 و ْ31 تا عرض شمالي "20 و َ44 و ْ31   و طول شرقي َ12 و ْ54  تا طول شرقي "15 و َ10 و ْ54  قرار گرفته است.‌اين شهر در جنوب غربي استان يزد و در 20 كيلومتري ‌اين شهر قرار دارد و همانطور كه گفته شد يكي از 19 شهر استان يزد مي‌باشد. منطـقه‌اي كه تفت بر روي آن بنا شـده، درّه‌اي است طـويل در امتداد غربي_ شرقي كه از سه طرف بوسيلة كوهها محصور مي‌باشد. از جهت شمال غرب و جنوب نيز بوسيلة رشته كوهها محصور مي‌باشد و تنها از جهت شرق به وسيلة كوهي محصور نيست و امتداد‌اين درّه به دشتهاي استان يزد منتهي مي‌گردد. (پايان نامة علي اصغر وارسته دانشجوي كارشناسي ارشد جغرافياي انساني و اقتصادي دانشگاه آزاد اسلامي‌واحد تهران)

لذا مي‌توان گفت كه تفت از مناطق كوهستاني و دامنه‌هاي حاصلخيز و خوش آب و هواي استان يزد محسوب مي‌شود. قلّة شير كوه يكي از قلل معروف فلات مركزي‌ايران بر‌اين شهر مشرف است كه ارتفاع آن 4075 متر از سطح دريا مي‌باشد. از ديگر ارتفاعات‌اين شهر بلندي‌هاي برفخانة طزرجان است كه از نظر ارتفاع، اختلاف كمي‌نسبت به شير كوه دارد و بلندي آن 3990 متر از سطح درياست. تفت در سر راه يزد به دهشير، ابرقو يا ابركوه و شيراز قرار گرفته است كه در نتيجه موقعيت ممتازي را مي‌تواند دارا باشد.

 

ب) توپوگرافي شهر تفت:

ارتفاع شهر تفت از سطح عمومي‌درياها در نقاط مختلف متفاوت است، بطوريكه در بستر مسيل 1552 متر و در دامنة كوههاي جنوبي 1565 متر و در دامنة كوههاي شمالي 1575 متر از سطح دريا بلندتر است، بطوريكه بلندترين نقطة شهر1590 و پست ترين نقطة آن 1552 متر از سطح دريا ارتفاع دارد و بطور متوسط 1575 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. ( پايان نامة محمد حسين احمدي  )

شهر تفت بر دامنة شمالي شيركوه جاي گرفته است، تودة عظيم شيركوه با ارتفاع 4075 متر بلندترين كوه منطقه و كوههاي كم ارتفاع تري را در دامنة شمالي خود جاي داده است كه شهر تفت در داخل يكي از ‌اين دره‌هاي محصور در كوه قرار دارد. در جنوب ‌اين شهر ارتفاعاتي با جهت غربي _ شرقي بنام تفت كوه يا تفتهِ كوه قرار دارد كه قسمت اعظم تفت بر روي خاكهاي حاصلخيز دامنة ‌اين كوه قرار گرفته است. در ناحية شمال تفت ارتفاعات ديگري قرار دارد كه از كوههاي جنوبي كم ارتفاع‌تر است و تقريباً موازي با كوههاي جنوبي هستند. از كوهـهاي شـمالي كوه تنوره و كوه راحت آبــاد را مي‌توان نام برد. در غـرب ‌ايــن شهر كوه گرد كه به صورت توده‌اي دايره مانند قرار گرفته است كه راه ارتباطي تفت به دهشير و ابرقو از حد فاصل‌اين كوه و كوههاي شمالي تفت مي‌گذرد. كوههاي نامبردة فوق حصاري را به وجود مي‌آورند كه تنها از شرق امكان گسترش شهر وجود دارد.

 

ج) خاك:

منطقة تفت جزئي از‌ايران مركزي و يا قسمتي از منطقة مستقل كمربند آذرين سرتاسري ‌ايران مي‌باشد. در‌اين منطقه مانند ساير مناطق ‌ايران، تشكيلات متعلق به دوران پركامبرين بر اثر كوهزايي آسپنتيك، چين خوردگي و دگرگوني حاصل كرده و بر سطح زمين بالا آمده و ارتفاعات و ناهمواري‌ها ر‌ا ايجاد كرده است.‌اين زمين‌ها زير بناي تشكيلات زمين شناسي بعدي را به وجود آورده‌اند.

در طول دوران اول زمين شناسي در ‌اين منطقه آرامش كامل حكم فرما بوده است و تا دورة ترياس، زيربناي پركامبرين رفته رفته از رسوبات دريايي مختلف كه غالباً به درياهاي كم عمق تعلق داشته‌اند، پوشيده شده است. در دورانهاي دوم و سوم و چهارم زمين شناسي است كه جنبشهاي كوهزاييِ بسيار مهمي‌در مراحل مختلف، زمينهاي‌اين منطقه را تحت تأثير قرار داده است. وجود رشته كوههاي چهارگانه، همراه با چين خوردگيها و گسلهاي فراوانِ آنها، وجود سنگهاي آتشفشاني نظير‌اندزيت، تراكيت، داسيت، توف و غيره در‌اين كوهها، وجود گرانيتهاي شيركوه و سنگهاي دگرگوني مختلفي نظير شيستهاي دگرگوني، دولوميت‌ها، مرمر و غيره در كوههاي تفت جملگي دليل ‌اين ادعاست. بنابراين مراحل كوهزايي آلپي كه از دورة ترياس تا امروز در فازها و مراحل مختلف صورت گرفته، منجر به‌ايجاد چين خوردگي‌ها و گسلهاي منطقة تفت گشته است. (فرهنگ آباديهاي استان يزد ج دوم )

بطور كلي ميتوان خاك شهر تفت را از لحاظ زمين شناسي به 3 گروه زير تقسيم بندي كرد.

1-      تشكيلات شيلهاي ژوراسيك كه داراي لايه‌هاي شني است.

2-   آهكهاي كوتاسه كه داراي لايه بندي نسبتاً قطور مي‌باشد و جلبكها بر روي ‌اين آهكها كه آهكهاي ماسه‌اي متعلق به كوتاسه است مشاهده مي‌شود.

3-   كنگولومرا كه متعلق به اوايل دوران سوم زمين شناسي (بالتوزن) مي‌باشد و در حاشية شمالي درة تفت، كنار جادة يزد- شيراز ديده مي‌شود. ‌اين كنگولومرا سخت و سمنته مي‌باشد و از الماسهاي آهكي كرتاسه تشكيل شده است. (پايان نامة محمد حسين احمدي)

بعلاوه لايه‌هاي ضخيمي‌از نمك نيز وجود دارد كه در بعضي از مناطق بر اثر جذب آب و ازدياد حجم بصورت دياپيرهاي نمكي كوچك در آمده است.‌اين نمك، قديمي‌ترين نمك منطقة تفت محسوب مي‌شود و عامـل مؤثري در شوري آبها و زمينـهاي منطقه محسوب مي‌شود.

 

د) پوشش گياهي:

اصولاً تفت و به ويژه استان يزد جزء مناطق كويري محسوب مي‌شوند، لذا نميتوان پوشش گياهي قابل ملاحظه‌اي در منطقه ديد. در نتيجه جزء مناطق فقير‌ايران از نظر جنگل و پوشش گياهي به حساب مي‌آيد. مخصوصاً اگر از مناطق آبخور قناتها صرف نظر كنيم، بقية مناطق داراي آب و هواي خشك و قدرت تبخير زياد و پوشش گياهي ناچيزي است. كوههاي مشرف به شهر تفت عاري از پوشش گياهي است، ولي در دشتها ميتوان گياهان مرتعي متنوعي را مشاهده كرد. البته ‌اين مراتع را نيز درجه بندي كرده‌اند. مراتع واقع در كوهستان از نوع درجة 2 و مراتع واقع در دشت از نوع درجة 3 مي‌باشد.

اين تقسيم بندي بر اساس واحد دامي ‌كه مي‌تواند از آن تغذيه كند انجام گرفته است. بطور مثال در مراتع درجة 3 هر دامي ‌در 3 هكتار مي‌تواند پرورش يابد. واحد دامي ‌را يك رأس گوسفند يا ميش در يك فصلِ چرا ( سه ماه ) در نظر گرفته‌اند. ‌اين مراتع بيشتر داراي بوته‌هاي دِرمَنه و گَوَن و همچنين قيچ به مقدار كم و اسپند مي‌باشد. ( ادارة مراتع و جنگلباني تفت )

اما از پوشش گياهي طبيعي بلنديها و دشتهاي اطراف تفت كه بگذريم به پوشش گياهي داخل شهر مي‌رسيم كه از نوع درختان باثمر و كاشته شده مي‌باشند و عبارتند از درخت انار، هلو، آلوچه، سيب، زردآلو، انجير، انگور، سنجد، به، گلابي كه از همه معروف‌تر انار مي‌باشد. خاكهاي تفت بوسيلة رسوب گذاري رودخانه‌اي كه آنرا به دو بخش تقسيم كرده است تشكيل شده و ‌اين رسوبات را تا عمق 3 تا 4 متر مي‌توان ديد. ‌اين خاكهاي رسوبي بستر بسيار مناسبي براي احداث باغات متعدد و متنوع را‌ ايجاد كرده، بطوري كه بيشتر فضاي شهر را باغها و بوستانهاي آن اشغال كرده است و از‌اين لحاظ است كه در برخي از منابع تفت را يك باغ شهر مي‌شناسند.

سابقة تاريخي :

در مورد ‌اين بخش بيشتر اطلاعات ما متكي به سفرنامه‌ها و كتب تاريخي است. از جملة ‌اين منابع ميتوان به سفرنامة ادوراد بروان (جهانگرد انگليسي) ترجمة ذبيح‌الله منصوري صفحة 317 و نيز تاريخ آيتي تأليف غلامحسين آيتي صفحة 50، همچنين كتاب تاريخ جديد يزد تأليف احمد ابن حسين ابن علي كاتب را نام برد.

تفت نيز همانند ديگر سكونتگاههاي منطقة شيركوه تاريخ دقيقي از بنيادش به چشم نمي‌خورد اما شواهد و قرائن و دلايل، مؤيد آنست كه شهر تفت از لحاظ تاريخي به زمان پيش از اسلام مي‌رسد.‌اين دلايل را در چند مورد زير مي‌توان خلاصه كرد.

1-   تفت به جهت واقع شدن در سر راه يزد به شيراز و نزديكي به يزد، شرايط ويژه‌اي را داشته و هم اكنون نيز دارد. به قول آقاي غلامحسين آيتي يزد هيچگاه بدون تفت نبوده است، زيرا وضعيت طبيعي آن ‌اين حكم را مي‌كند. يعني منطقة تفت كه مسير اغلب آباديهاي يزد است بايد با خود يزد توأماً آباد شده باشد.

2-      وجود قلعة پهلوان بادي (پهلوان مادي) كه نظيرش در يزد و ميبد نيز ديده مي‌شود. تلّي از استخوانهاي زرتشتيان در آن قرار دارد.

3-   زرتشتيان تفت، بومي‌آن شهر هستند و بعضي از آنها بعدها مسلمان شده‌اند و‌اين خود نيز مؤيد قدمت ‌اين شهر مي‌باشد. (پايان نامة محمد حسين احمدي)

اولين چيزي كه دربارة قصبة تفت مكتوب است به قرن نهم هجري قمري مي‌رسد و آن نام شاه نعمت الله ولي و فرزند اوست كه به تفت اعتباري خاص بخشيده است. به آثار تاريخي شهر كه خود گواهي زنده بر‌ اين مدعي است و ديرينگي شهر را بر بستر تاريخ به ما نشان مي‌دهند ميتوان اشاره كرد. وجه تسمية تفت در رايج‌ترين مفهوم آن به معني گرم و همچنين سبدِ چوبيني كه در آن ميوه جاي مي‌دهند مي‌باشد. معني اخير با ويژگيهاي ‌اين شهر همخواني بيشتري دارد.

آب انبار محلة گرمسير يكي از‌ اين آثار است. ‌اين آب انبار داراي دو كتيبه از كاشي معرّق است كه بر هر دوي آنها تاريخ بناي آن كه سال 981 ه.ق مي‌باشد نگاشته شده است.

از ديگر آثار كهن‌اين شهر آب انبار بُرَسّه (برالسويه) را ميتوان نام برد. (عكس شمارة 5) ‌اين آب انبار داراي كاشي معرّقي است، خوش نقش به طرح كلاهخود و‌اندازة 30/1*1 متر كه در 5 سطر به خط نسخ عالي نوشته شده و قدمت آن را به سال 989 ه.ق مي‌رساند.

قلعة گرمسير نيز از آثار تاريخي مهم‌ اين شهر است. در جامع مفيدي آمده است كه در ميان باغستان محلّة گرمسير كوهي است كه در سنة نخستين و الف كه داوود بيك به حكومت خطه يزد علم اقتدار را افراشته بود، در قلعة كوه مزبور تختي ساخته و اكنون به تخت داوود اشتهار يافته است.‌اين قلعه كه از خشت ساخته شده است، قسمت عمدة آن تخريب شده و از آن فقط دو بدنة ديوار و قسمتي از برج باقي است.

باغ صدري نيز از ديگر ساختمانهاي كهن شهر است كه قدمت آن به دوران زنديه ميرسد و طبق شمارة 2898 در فهرست آثار ملّي‌ايران به ثبت رسيده است.

 

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر